Een donker gebouw met zwaar deksel wordt licht van binnen en van buiten
Bijna is het zover. Onze vernieuwde kapel wordt feestelijk geopend op 6 en 7 februari. Wat is daar allemaal aan voorafgegaan? Een gesprek met Walle Nauta, de man met gevoel voor schoonheid, zorgzame handen en een visie op samenzijn in een kapel. Het gesprek ging vooral over bouwkundige zaken. Door die ‘zakelijkheid’ heen klonk steeds een toonzetting die moeilijk in woorden is weer te geven. Daarom vooraf nog dit: ik sprak met iemand die een paar jaar lang – met hart en ziel en hoofd en handen – alles heeft gegeven aan een project dat je een levenswerk kunt noemen voor onze gemeenschap.
Wat heb je de afgelopen jaren beleefd aan dit zo intensieve project?
Heel veel. Maar het belangrijkste is voor mij toch wel dat we het met elkaar hebben gedaan. Er was een bouwcommissie, er was een kleurencommissie, en er waren nog veel andere overleggroepen. En ook heel direct de intensieve samenwerking met twee anderen uit onze gemeenschap die ieder op eigen terrein zeer kundig zijn met natuurlijk eigen, en dus andere ideeën. Ik had wel zo’n beetje het voortouw, maar we hebben het met elkaar gedaan. Ik heb mij geoefend in niet mijn gelijk willen hébben. Niet altijd mijn kleur, altijd blijven luisteren. Dat was een leuk spel. Ik hoop dat anderen dat ook zullen zeggen.
Jij noemt samenwerken een spel?
Het gaat erom dat je geen dictaat hebt naar een ander. Mogen anderen aan mijn idee komen? Ja, dat is iets wat ik echt aan het leren ben. Dat ging eigenlijk best goed. Natuurlijk ging het in het ene groepje beter dan in het andere. En als er één echt niet mee wil doen, is het over. Maar toch, het geeft zoveel energie als het samen lukt.
Nou ben ik toch benieuwd naar voorbeelden?
Neem de kleurencommissie. Hoe kom je tot een keuze? We waren best tevreden over de kwaliteit van de vloerbedekking in de oude kapel, maar die vonden we wel te donker. We kwamen na heel veel praten uit op korengeel, en waren heel tevreden over onze overeenstemming. Maar toen de ontwerpers van onze te vernieuwen site dat op ‘moodboards’ zagen, hadden die fors commentaar: “Zo’n bodemkleur werkt niet ruimtelijk, en dat willen jullie toch? Waarom niet veel meer een Scandinavische stijl, meer pastel?” Tja, dat is wel heel leuk opgemerkt, maar veel te besmettelijk en niet echt geschikt voor een openbare ruimte. Dus besloten we, na weer veel heen en weer gepraat, tot een iets gemêleerde, lichtere kleur. Maar ook dat blijft spannend, want je ziet er veel op. Het maakt de ruimte wel heel mooi licht.
Of neem de halfronde wand. Een prachtig idee van onze externe design-adviseur. De oude kapel diagonaal met een halfronde wand in tweeën verdelen voor een ‘herberg’ met een kleinere kapel en een huiskamer. Ik ging een tijdje op vakantie, daarna zag ik de tekeningen. Toen zag ik dat de ronde wand ook gepland was in de huiskamer. Maar dan zouden we het idee hebben dat die huiskamer een soort bijruimte van de kapel is. Dat is toen in goed overleg teruggedraaid.
Elke verbouwing kent tegenvallers. Of waren wij een uitzondering?
Nee, zeker niet. Alles was gepland, alles ingekocht, overeenkomst over de prijs: het bouwbedrijf kon aan de slag. Maar er bleken twee vleermuizen in de oude nok te wonen. Stel je voor, terwijl wij aardig wat vleermuiskastjes op ons terrein hebben! Zo’n tegenslag. Meer dan een half jaar uitstel, verhoging van materiaalprijzen, en opnieuw overleg over kosten en planning. We zijn toen met vijf, zes man wel twee dagen bezig geweest alle gaten en kieren van het gebouw af te dichten, en hier en daar een soort kattenluikjes voor vleermuizen te plaatsen. Na de winterslaap konden ze wel naar buiten maar niet meer terug. Na ettelijke visitaties van de provinciale milieudienst kon de verbouwing dan eindelijk beginnen.
Of toen we de vloer moesten uitgraven. De oude kapel was ‘ontstaan’ uit een boerenschuur die direct op zand was gebouwd. Er moest vloerverwarming komen met allerlei extra energievoorzieningen. Want wij wilden heel graag een klimaatvriendelijke centrale ruimte in onze gemeenschap: een Herberg met een kapel en een grote huiskamer, en daarbij vergaderruimtes en een kantoor. En toen, jawel, bij het uitgraven een hele put vol met asbest van de oude boerderij. Dat was even slikken, want je wilt toch binnen het budget blijven.
Maar misschien waren er ook meevallers?
Nou ja, het ging verder volgens plan. Het was wel heel intensief. We kwamen nog 101 probleempjes tegen. We hebben de extra uren niet geteld. In een bepaalde periode moest ik zelfs in de sportschool bereikbaar blijven voor de aannemer. Zie je daar door het raam rechtsboven die gekke driehoek van een uitstekende dakgoot? Dat was de minst slechte oplossing. Meevallers? Ja, toch wel. Zoals het nu geworden is, met de mooie afwerking! Zie je het stucwerk? Zo prachtig glad!
Is er ook iets wat verder niemand ziet, maar waar jij wel veel aan hebt beleefd?
Ja! De lampen in de lage gedeelten van de kapel. Het was voor mij direct duidelijk dat ik daar dezelfde lampen wilde als in de rest van de kapel. Alleen was daar geen ruimte voor, ze zouden dan te laag komen te hangen. Er werd geopperd om bij elke lamp een vierkante ruimte in het plafond uit te sparen om het wel mogelijk te maken. Na enig gepuzzel kwam ik op het idee van de ovale ring om de lamp. Een ellips die zo uitgesneden is dat de gemonteerde lamp precies verticaal komt te zitten. De lamp steekt dus voor een deel door het plafond heen. Ik zie de aannemer nog fronsend kijken tijdens het wekelijks bouwoverleg, toen ik hem vertelde wat ik van plan was. Maar het is gelukt! Ik heb die ringen uitgetekend en op maat laten uitlaseren bij een metaalbedrijf hier in het dorp. Toen zelf geverfd en aan de lampen gemonteerd. Het resultaat werd zoals ik had gehoopt.
Wat maakt deze kapel anders dan de oude kapel?
We hadden een donkerbruin interieur met schrootjesplafond onder een zwaar deksel. Nu hebben we lichtheid en transparantie. Vroeger hadden we vitrages en vaak ook nog de gordijnen dicht. Nu is er openheid. Vanuit de buurt en het dorp horen wij vaak: “Julie wonen daar wel, maar we weten niks van jullie.” Dat willen we doorbreken, ook door letterlijk de gordijnen open te hebben.
Wat bedoel je met transparantie?
Ja, eh, voor mij is dat ‘kracht van leven’, hoop, energie en vooral de pogingen om samen iets op te bouwen, met degenen die hier meeleven en met gasten. Er komt nog iets anders op nu je doorvraagt. Voor mij is dat de intimiteit van deze ruimte. Geen koude, sombere kerk met tien rijen stoelen achter elkaar, maar een interieur dat uitnodigt om dichtbij elkaar samen zijn, met een open ruimte in het midden. Vandaar de drie rijen stoelen en krukjes.
Kun je nog iets zeggen over de zo kenmerkende regenboograampjes?
Iemand van ons kwam op het idee door de kapel van de communiteit Grandchamp in Zwitserland. We hebben nu op ogenschijnlijk willekeurige plekken in de lage wanden raampjes met een uitneembaar verdiept kozijn.
De eerste gedachte was om elk raam een eigen kleur te geven, maar dat kwam niet helemaal uit. We hadden te weinig kleuren uitgezocht. Dat zette me aan het denken. Ook een regenboog bestaat uit vloeiende kleuren met nuances. En dat is precies wat er nu gebeurt in de huidige kleurencombinaties.
Zo ontstaat een heel bijzonder kleurenspel van buiten naar binnen, steeds anders door de weersgesteldheid en de kleur van de lucht. Zo is er nu een herberg met een intieme lichte gebedsruimte in wisselwerking met de grote wereld.
Jan Renkema
Januari 2026
